Οι Δεινόσαυροι ήταν σπονδυλωτά ζώα
που κυριάρχησαν στο γήινο οικοσύστημα για πάνω από 160 εκατομμύρια χρόνια.
Πρωτοεμφανίστηκαν πριν περίπου 230 εκατομμύρια χρόνια.
Στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου πριν 65 εκατομμύρια χρόνια,
Οι δεινόσαυροι υπέστησαν μια καταστροφική εξαφάνιση, η οποία έδωσε τέλος στην
κυριαρχία τους
στη γη.
Από τότε που ο πρώτος δεινόσαυρος ανακαλύφθηκε
τον 19ο
αιώνα, απολιθωμένοι σκελετοί δεινοσαύρων έχουν γίνει σημαντικό θέαμα
σε μουσεία όλου του κόσμου. Οι δεινόσαυροι έχουν γίνει μέρος του
παγκόσμιου πολιτισμού και παραμένουν σταθερά δημοφιλείς, ειδικά στα παιδιά.
Έχουν εμφανιστεί σε εμπορικά βιβλία και σε ταινίες όπως το Τζουράσικ Παρκ, και νέες ανακαλύψεις περί δεινοσαύρων
καλύπτονται τακτικά από
τα ΜΜΕ.
Τα σημερινά πουλιά είναι άμεσοι απόγονοι
των θηρόποδων δεινοσαύρων.
Η τάξη των δεινοσαύρων πήρε
το όνομά της επίσημα από τον Άγγλο παλαιοντολόγο Ρίτσαρντ Όουεν το 1842 σαν μία
«ευδιάκριτη φυλή ή υποομάδα των Σαυροειδών ερπετών». Ο όρος προέρχεται από τις Ελληνικές λέξεις δεινός και σαύρα.
Οι δεινόσαυροι ήταν εξαιρετικά πολυποίκιλοι. Υπήρχαν χορτοφάγοι σαρκοφάγοι και λίγοι παμφάγοι. Κάποιοι δεινόσαυροι ήταν
δίποδοι ενώ άλλοι τετράποδοι, και άλλοι, όπως ο Αμμόσαυρος και ο Ιγουανόδωντας,αν και τετράποδοι κατά βάση, μπορούσαν να
περπατήσουν εύκολα στα δύο πόδια σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Ανεξάρτητα από
τον τύπο σώματος, σχεδόν όλοι οι γνωστοί δεινόσαυροι προσαρμόστηκαν καλά κυρίως
σε χερσέους αλλά και σε υδρόβιους βιότοπους.
Ενώ τα στοιχεία είναι
ελλιπή, είναι σαφές ότι ως ομάδα, οι δεινόσαυροι ήταν μεγαλόσωμοι. Ακόμη και
για τα πρότυπα των δεινοσαύρων, ο σαυρόποδας ήταν γιγαντιαίος. Για ένα μεγάλο μέρος της
εποχής των δεινοσαύρων, τα μικρότερα σαυρόποδα ήταν μεγαλύτερα από οτιδήποτε
άλλο στο βιότοπό τους, και ο μεγαλύτερος ήταν σε μέγεθος πιο ογκώδης από
οτιδήποτε άλλο έχει περπατήσει ποτέ στη γη. Γιγαντιαία προϊστορικά θηλαστικά
όπως το Ινδρικοθήριο και το Κολομβιανό μαμούθ επισκιάστηκαν από τον
γιγαντιαίο σαυρόποδα, και μόνο ελάχιστα σύγχρονα υδρόβια ζώα τους πλησιάζουν σε μέγεθος - κυρίως η γαλάζια φάλαινα, η οποία φθάνει μέχρι τα 190.000
κιλά (209 τόνοι) και 33.5 μ σε μήκος.
Οι περισσότεροι δεινόσαυροι, εντούτοις, ήταν πολύ μικρότεροι
από τους γιγαντιαίους σαυρόποδες. Τα τρέχοντα στοιχεία προτείνουν ότι το μέσο μέγεθος
των δεινοσαύρων ποίκιλλε μέσω της Τριασικής, αρχών της Ιουράσσιας, τελών της Ιουράσσιας και κρητιδικής περιόδου. Ο μικρότερος δεινόσαυρος
ήταν μεγαλύτερος από τα δύο τρίτα όλων των τρεχόντων θηλαστικών. Η πλειοψηφία
των δεινοσαύρων ήταν μεγαλύτερη από όλα εκτός από το 2% των θηλαστικών εν ζωή.
Η
ανακάλυψη του Τζακ Χόρνερ το 1978 μιας «καλής
μητέρας» δεινόσαυρου που είχε τη φωλιά της στη Μοντάνα έδειξε ότι η γονική φροντίδα συνεχίζονταν πολύ μετά από τη γέννηση μεταξύ του ορνιθόποδων. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι άλλοι
δεινόσαυροι της κρητιδικής περιόδου, όπως ο Σαλτόσαυρος είχαν παρόμοιες συμπεριφορές, και ότι τα ζώα
συναθροίζονταν στις τεράστιες αποικίες όπως εκείνες των πιγκουίνων. Ο Οβιράπτορας ανακαλύφθηκε σε μια θέση επώασης παρόμοια με των σημερινών κοτόπουλων το 1993, το οποίο μπορεί να σημαίνει ότι ήταν καλυμμένος με ένα
στρώμα μόνωσης φτερών που κρατούσε τα αυγά ζεστά. Χνάρια έχουν επιβεβαιώσει επίσης τη γονική
συμπεριφορά μεταξύ των σαυρόποδων και ορνιθόποδων από το νησί Σκάι στη βορειοδυτική Σκωτία. Αυγά και φωλιές
έχουν βρεθεί για τις περισσότερες σημαντικές ομάδες δεινοσαύρων, και φαίνεται
πιθανό ότι οι δεινόσαυροι επικοινωνούσαν με τα μικρά τους κατά τρόπο παρόμοιο
με τα σύγχρονα πουλιά και τους κροκόδειλους
Τα λοφία και τα διακοσμητικά στοιχεία μερικών δεινοσαύρων,
όπως των μαργκινοσεφάλων, θερόποδων και των λαμπεοσαυρίνων, μπορεί να ήταν πάρα πολύ εύθραυστοι
για να χρησιμοποιηθούν για την ενεργό υπεράσπιση, οπότε είναι πιθανό να
χρησιμοποιούνταν για τις σεξουαλικές ή επιθετικές επιδείξεις, αν και λίγα είναι
γνωστά για το ζευγάρωμα και την υπεράσπιση
«προσωπικού» εδάφους των δεινοσαύρων.Η φύση της επικοινωνίας των δεινοσαύρων
παραμένει επίσης αινιγματική και είναι ένας ενεργός τομέας της έρευνας.
Από μια συμπεριφοριστική σκοπιά, ένα από τα πολυτιμότερα
απολιθώματα δεινοσαύρων ανακαλύφθηκε στη έρημο γκόμπι το 1971. Περιελάμβανε έναν Βελοσιράπτορα επιτιθέμενο σε ένα Πρωτοκεράπτορα, αποδεικνύοντας ότι οι δεινόσαυροι
πράγματι επιτήθονταν και έτρωγαν ο ένας στον άλλο. Ενώ η κανιβαλιστική συμπεριφορά μεταξύ των θεροπόδων δεν είναι
καμία έκπληξη, αυτό επίσης επιβεβαιώθηκε από σημάδια δοντιών
στη Μαδαγασκάρη το 2003.
Η ξαφνική μαζική εξαφάνιση
των μη-πτηνών δεινοσαύρων, που συνέβη περίπου 65 εκατομμύρια έτη πριν, είναι
ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μυστήρια της παλαιοντολογίας. Πολλές άλλες ομάδες
ζώων εξαφανίστηκαν επίσης εκείνη την περίοδο, συμπεριλαμβανομένων των αμμονιτών(είδος μαλακίων), των μοσάσαυρων, πληριόσαυρων, πτερόσαυρων, των χορτοφάγων χελωνών και των κροκοδείλων, των περισσότερων πουλιών, και
πολλές ομάδες των θηλαστικών. Η θεωρία σύγκρουσης με αστεροειδή, που προτάθηκε αρχικά από τον Γουόλτερ Αλβάρεζ προς το τέλος της δεκαετίας του
''70, συνδέει το γεγονός εξάλειψης στο τέλος της κρητιδικής περιόδου με μία
σύγκρουση περίπου 65,5 εκατομμύρια έτη πριν. Ο Αλβάρεζ πρότεινε ότι μια ξαφνική
αύξηση στα επίπεδα ιριδίου, που καταγράφηκε σε όλο τον κόσμο σε στρώματα
πετρωμάτων της περιόδου, είναι άμεσο αποτέλεσμα του αντίκτυπου εκείνης της
σύγκρουσης. Ο όγκος των στοιχείων τώρα προτείνει ότι ένας αστεροειδής πάχους 10
χλμ έπεσε κοντά στη χερσόνησο Γιουκατάν, δημιούργησε τον κρατήρα πάχους 170 χλμ και έφερε τη μαζική εξαφάνιση. Οι
επιστήμονες δεν είναι σίγουροι εάν οι δεινόσαυροι αναπτύσσονταν ή μειώνονταν
πριν από το γεγονός. Μερικοί επιστήμονες προτείνουν ότι ο μετεωρίτης προκάλεσε μια μακροχρόνια και αφύσικη πτώση στην
ατμοσφαιρική θερμοκρασία της γης, ενώ
άλλοι υποστηρίζουν ότι θα είχε δημιουργήσει αντ'' αυτού ένα ασυνήθιστο κύμα θερμότητας.Η συναίνεση μεταξύ των επιστημόνων που
υποστηρίζουν αυτήν την θεωρία είναι ότι η σύγκρουση προκάλεσε τις εξαλείψεις
και άμεσα (από τη θερμότητα λόγω της σύγκρουσης μετεωριτών) και επίσης έμμεσα
(μέσω μιας παγκόσμιας ψύξης που επήλθε όταν υλικό που εκτινάχθηκε από τον κρατήρα της
σύγκρουσης αντανακλούσε τη θερμική ακτινοβολία από τον ήλιο).
Περισσότερες περιλήψεις σχετικά με το ΟΙ ΔΕΙΝΟΣΑΥΡΟΙ